Doctor Who – Under the Lake // Before the Flood: Inspirerende bijfiguren en egoïstische hoofdpersonen

avatarNa een drukke week besluiten mijn vriend en ik Under the Lake en Before the Flood achter elkaar aan te gaan kijken. Argwanend neem ik plaats achter de televisie: Een verhaal onder water? Niet mijn ding. Heeft dit verhaal juist daarom de potentie om een gevalletje van “weinige verwachtingen, grote verrassingen” te worden?

De Britse science fiction-serie Doctor Who is te vergelijken met zijn eigen hoofdrolspeler: Op het moment dat je denkt dat hij dood is, komt hij in een nieuwe vorm weer terug. De serie domineerde vanaf 1963 voor meer dan twintig jaar de Britse televisie, totdat het in de eind jaren ‘80 van de buis verdween. In 2005 kwam de serie echter – sterker dan ooit te voren – weer terug. Tot op de dag van vandaag reist de Doctor – met zijn TARDIS en reisgenoten aan zijn zijde – door de tijd en ruimte, en beleeft hij avonturen voor jong en oud.

Dit najaar is het 9e seizoen van de hernieuwde Doctor Who-serie van start gegaan. Met Peter Capaldi in de rol van de Doctor en Jenna Louise Coleman als zijn reismaatje Clara, gaat het avontuur van de tijdreizende Timelord verder. Het tweede verhaal van dit seizoen is geschreven door Toby Whithouse en wordt wederom over twee afleveringen  verdeeld. In Under the Lake en Before the Flood wordt de crew van de Drum door een stel moordlustige geesten opgejaagd. Weten de Doctor en Clara het mysterie achter hun geluidloze woorden op te lossen?

De kracht van verscheidenheid

representatief‘I can’t force you to leave. So you can stay and do the whole cabin in the woods thing and get killed or drowned, if you want. But my first priority is to protect my crew.’

Eén van de grootste verrassingen die het verhaal van Toby Whithouse te bieden heeft, stelt zich voor met de naam Cass. Dit misschien wel belangrijkste crewlid van de Drum wordt gespeeld door de dove actrice Sophie Leigh Stone. Weet Whithouse haar talenten voldoende te benutten en de fans die deze beperking met haar delen naar behoren te vertegenwoordigen?

Een groot deel van de representatie valt en staat met hoe de andere personages met het dove karakter omgaan. En dat doen Cass haar crewleden op de best mogelijke manier: Ze geven geen overdreven aandacht aan haar beperking. Dat Cass doof is – en daarom Lunn als tolk nodig heeft om haar ideeën met de rest te delen –, wordt door niemand als iets aparts gezien en dus ook niet in dialogen als zodanig aangestreept.

De Doctor en Clara volgen het voorbeeld van de crew. Ook zij schenken haar doofheid geen ongewenste, betuttelende aandacht en behandelen haar als een normaal mens. Toch gaat de Doctor, in zijn rol als buitenstaander, kort op haar beperking in. Met één krachtig zinnetje erkent de Timelord het bestaan van doof- en slechthorendheid en laat hij weten dat hij er ook voor mensen met auditieve beperkingen is: ‘I can speak sign.’

Representatief III

Het feit dat ze doof is, staat Cass zeker niet in de weg. Aan de hand van gebaren en het opvangen van voelbare trillingen, baant ze zich zelfverzekerd een weg door de horende wereld. Niet alleen ontsnapt ze hiermee aan een moordlustige geest, maar heeft ze het ook weten te schoppen tot leidinggevende. Haar krachtige karakter maakt dat ze, met of zonder auditieve beperking, een dame met autoriteit is. Ze heeft de leiding over de crew en handelt daar ook naar: ‘My first priority is to protect my crew.’

Boeiende eendagsvliegjes

Hierboven sprak ik al uitgebreid over de indrukwekkende Cass. In Under the Lake en Before the Flood laat schrijver Whithouse echter nog meer interessante, nieuwe personages zien.

PritchardMet Pritchard, vertegenwoordiger van Vector Petroleum, stelt schrijver Toby Whithouse een moreel voorbeeld aan hoe gevaarlijk hebzucht kan zijn. Als er geld te verdienen valt, zit de zakenman er namelijk altijd bovenop. Zo probeert hij in het begin van Under the Lake het gevonden ruimteschip per direct voor zijn bedrijf te claimen en onderbreekt hij een serieus gesprek over een vermiste batterij met de woorden: ‘I imagine they’re pretty valuable.’

Zijn houding wordt echter gevaarlijk, wanneer hij – als rechthebbende van de olie – de leiding denkt te kunnen nemen. Zo brengt hij zijn medecrewleden in gevaar, door van ze te eisen dat ze aan boord van de – met moordlustige geesten geplaagde – Drum blijven: ‘We’ve got a trillion dollars worth of mining equipment here. We’re not just going to abandon it. If it all goes pear shaped, it’s not them that lose a bonus!’ Deze hebzucht moet hij echter met de dood bekopen, wanneer hij – zonder enig overleg – op zoek gaat naar die “waardevolle batterij”…

OdonnellEen derde, opmerkelijke nieuwkomer is O’Donnell. De kracht van haar karakter is vooral te vinden in haar herkenbaarheid. Zij weet – net zoals het merendeel van de Doctor Who-fans – ontzettende veel over de Doctor. Zo noemt zij enkele van zijn eerdere companions bij naam – ‘Somehow I doubt that Rose or Martha or Amy lost their breakfast on their first trip.’ – en weet ze van veldslagen die hij op aarde geleverd heeft – ‘So, pre-Harold Saxon, pre-the Minister of War, pre-the moon exploding and a big bat coming out.’ Ook steekt ze haar enthousiasme omtrent de Doctor niet onder stoelen of banken. Ze reageert bijvoorbeeld iets te fanatiek wanneer de Doctor zich voorstelt – ‘Are you really the Doctor? I’m a huge fan! I mean. You know. Nice work.’ – en moet even bij zinnen komen, wanneer ze de TARDIS van binnen heeft gezien – ‘It’s bigger on the inside! How can it be bigger on the inside, Bennett?’

De kijkers, die samen met mij een stille hoop koesterden dat O’Donnell een nieuw reisgenootje van de Doctor kon worden, kwamen echter voor een grote teleurstelling te staan: Halverwege de tweede aflevering ontnam Whithouse haar veel te vroeg de adem… Alice O’Donnell is niet meer.

Kille antihelden

Doctor– ‘Except now you’re going to do something about it, aren’t you? Because it’s getting closer to you. You change history to save yourself but not to save O’Donnell. You wouldn’t save her.’
– ‘This isn’t about saving me. I’m a dead man walking. I’m changing history to save Clara.’

In Under the Lake en Before the Flood worden de karakters van de Doctor en Clara eens goed onder de loep genomen. De vraag die ik als sinds seizoen 8 stel, krijgt in dit verhaal een steeds duidelijker antwoord: Zijn de Doctor en Clara wel zulke goede rolmodellen?

personagesDeze vraag durf ik – met betrekking tot de Doctor – met een redelijk duidelijke ‘nee’ te beantwoorden: De Doctor is – zeker in dit verhaal – geen goed rolmodel. In de eerste plaats stelt hij zich harteloos op. In Under the Lake lijkt de Timelord, in zijn gepassioneerde monoloog over geesten, voorbij te gaan aan het feit dat één van die geesten een goede vriend van de crewleden was. Wanneer Clara hem daarop wijst, en hem voorziet van een kaartje met handgeschreven excuses, dicteert hij halfhartig de tekst: ‘I’m very sorry for your loss. I’ll do all I can to solve the death of your friend / family member / pet.’ Het is duidelijk dat de Doctor niets van van zijn gemaakte excuses meent, en liever nog even verder wil razen over het onmogelijke onderwerp.

In de tweede plaats manipuleert hij de crewleden met zijn doortrapte woorden. Net zoals Pritchard geeft de Doctor – in het belang van zijn eigen plannetje – de groep geen keuze om te ontsnappen aan het gevaar, dat zich in de Drum afspeelt:

‘No one has to stay. In fact, I would prefer it if you went. You’ll all get in the way and ask ridiculous questions. But, you know, you [Cass, Lunn, O’Donnell] have chosen to protect and serve. You [Bennett] have given yourself to science and the pursuit of knowledge. None of you have chosen anonymous or selfish lives. Go, and a part of you will always wonder, what would have happened if I’d stayed? How could I have helped? What would I have learned? I want you to go. But you should know what it is that you’re leaving.’

Na de dood van O’Donnell confronteert Bennett de Timelord met de gevolgen van dit egoïstische gedrag. ‘That list your ghost was saying, that’s the order in which people are going to die, isn’t it? […] You knew that all along, didn’t you?’ spuugt de man hem toe: ‘It was almost like you wanted to test your theory.’ De Doctor laat zich door deze – waarschijnlijk terechte – beschuldiging echter niet op zijn plaats zetten. Koppig zet hij zijn egoïsme – deze keer vermomd als platonische liefde – in hetzelfde gesprek nog voort. Vergeet O’Donnell: ‘I’m changing history to save Clara.’

ClaraDe vraag of Clara een goed rolmodel is, is minder gemakkelijk te beantwoorden. Haar negatieve karaktertrekken komen namelijk een stuk minder zichtbaar tot uiting. In het verhaal van Whithouse worden er echter twee dingen duidelijk, die wijzen op een slecht rolmodel. Allereerst gedraagt Clara zich, sinds – of misschien al voor – de dood van Danny, als een adrenalinejunkie. Ze gebruikt de Doctor en zijn TARDIS om in haar behoefte aan avontuur te voorzien. Wanneer de Timelord aangeeft dat hieraan – in verband met zijn mogelijke overleiden – een einde dreigt te komen, reageert zijn reisgenote dan ook heftig: ‘You’ve made yourself essential to me. You’ve given me something else… to be.’

Het reizen met de Doctor maakt haar ook een gevaar voor de mensen om haar heen. Lunn vertaalt deze zorgen dan ook in opdracht van Cass: ‘She said to ask you whether travelling with the Doctor changed you, or were you always happy to put other people’s lives at risk.’ Een angstaanjagend kil antwoord volgt: ‘He taught me to do what has to be done.’


Natuurlijk bestaat een verhaal niet alleen uit personages. Is Whithouse in staat geweest om eveneens aan al die andere, cruciale elementen gehoor te geven? Mijn mening daarover lees je binnenkort op GambitCritics.nl