Doctor Who – Under the Lake // Before the Flood: Griezels, oorwormen en informatieve paradoxen

avatar‘En wat vind je nu van HET VERHAAL?’ In de rol van proeflezer duwt mijn vriend het artikel van 2/11 onder mijn neus. ‘Rustig!’ Ik wijs hem op de – nog onsamenhangende – tekst waarmee ik bezig ben. In de chaos zoek ik naar een antwoord: Worden de indrukwekkende personages van Whithouse met een adequate aflevering vergezeld?

De Britse science fiction-serie Doctor Who is te vergelijken met zijn eigen hoofdrolspeler: Op het moment dat je denkt dat hij dood is, komt hij in een nieuwe vorm weer terug. De serie domineerde vanaf 1963 voor meer dan twintig jaar de Britse televisie, totdat het in de eind jaren ‘80 van de buis verdween. In 2005 kwam de serie echter – sterker dan ooit te voren – weer terug. Tot op de dag van vandaag reist de Doctor – met zijn TARDIS en reisgenoten aan zijn zijde – door de tijd en ruimte, en beleeft hij avonturen voor jong en oud.

Dit najaar is het 9e seizoen van de hernieuwde Doctor Who-serie van start gegaan. Met Peter Capaldi in de rol van de Doctor en Jenna Louise Coleman als zijn reismaatje Clara, gaat het avontuur van de tijdreizende Timelord verder. Het tweede verhaal van dit seizoen is geschreven door Toby Whithouse en wordt wederom over twee afleveringen  verdeeld. In Under the Lake en Before the Flood wordt de crew van de Drum door een stel moordlustige geesten opgejaagd. Weten de Doctor en Clara het mysterie achter hun geluidloze woorden op te lossen?

De Doctor’s Theme Song

GitaarIn The Magician’s Apprentice zagen we de nieuwste hobby van de Doctor al voorbij komen. Stond de Vijfde Doctor vooral bekend om zijn voorliefde voor cricket, laat zijn huidige incarnatie zien dat hij veel liever de snaren van zijn gitaar bespeelt. Met Toni Basil’s Hey Mickey en Roy Orbinson’s Oh, Pretty Woman al op zijn repertoire, breidt de Twaalfde Doctor in Before the Flood zijn oeuvre nogmaals uit.

Tegen het einde van zijn monoloog kijkt de Doctor zijn publiek vragend aan: ‘Who really composed Beethoven’s Fifth?’ Snoeihard snellen de herkenbare noten van dit klassieke stuk door de versterkers van de Doctor’s gitaar, om langzaam om te buigen naar het riedeltje dat iedere Doctor Who-fan als zijn eigen tweede hartslag kent: Het Doctor Who-intro.

Terwijl we worden meegenomen in het bekende, visuele meesterwerk, grijns ik van oor tot oor. Ondersteund door de het huidige intro, weet Capaldi met zijn gitaarwerk het muziekstuk een aangenaam rockgevoel mee te geven. Het is simpel, zonder al te veel poespas, maar biedt een wenselijke afwijking van het instrumentale stuk dat meestal de verhalen van de Twaalfde Doctor siert.

De trillende noten vallen ook bij andere kijkers in de smaak: ‘Keep it for the rest of series 9!’ galmt het op het Youtube-kanaal van de BBC. In deze wens kan ik mij echter niet vinden. Het intro van Before the Flood vindt zijn kracht in het feit dat het ontzettend goed op het proloog, waarin Beethoven’s Vijfde Symfonie op de gitaar werd aangehaald, aansluit. Een ongemotiveerde herhaling zal dan ook niet op zijn plaats zal zijn. Het stuk zal daarnaast – net zoals bij een grijsgedraaide CD – al snel zijn glans verliezen en dus aan populariteit inboeten. Om mij mogen ze het daarom bij deze perfecte one-off laten.

Onvermijdelijke oorwormen

concepten‘Everything we see or experience shapes us in some way. But these words actually rewrite the synaptic connections in your brain. They literally change the way you are wired. […] These words are an earworm. A song you can’t stop humming, even after you die.’

Voorzichtig betreden de crewleden van de Drum het ruimteschip van de Fisher King. Bestuderend glijden hun ogen over een set symbolen, die in de muur gekerfd staat. Ze doen onbekend – of misschien zelfs wel buitenaards – aan en werpen meer vragen dan antwoorden op. Toch, zonder dat ze het in de gaten hebben, weet hun brein er de nodige informatie uit te trekken. Vluchtig werpen de leden nog een laatste blik op de tekeningen, waarna ze vol goede moed en onwetendheid in het horrorverhaal van hun leven stappen…

Aan de hand van de hierboven beschreven tekens boort Whithouse originele spanningselementen aan. Hij pakt – net zoals Moffat in Blink – een menselijke eigenschap en maakt dat onze zwakke plek. In dit verhaal is ons observatievermogen de klos: Het bekijken van de Fisher King’s krastekeningen maakt de aanschouwer namelijk tot het doelwit van moordlustige geesten. Het probleem is echter dat men zich niet tegen dit soort bezwerende teksten kan wapenen. Het lezen of bekijken van symbolen of een tekst doe je namelijk grotendeels onbewust. Wanneer je je begint te beseffen dat je ze bent gaan bekijken, is het al te laat en valt er alleen nog maar tegen de gevolgen te vechten.

Daarnaast spreken de symbolen ook een morele angst aan. Door ze te bekijken wordt er onbewust informatie in het brein geprent. In feite wordt je “gehackt” en kan de schrijver van de tekst bepalen wat jij denkt of weet. Dat deze ondoorzichtige vorm van indoctrinatie dan ook niet voor goede zaken gebruikt zullen worden, wordt duidelijk uit het motief van de Fisher King: ‘[It] leaves the writing on the wall so whoever sees it, when they die, they become a beacon of the coordinates, while [it] snoozes in the suspended-animation chamber.’

De Bootstrap-paradox

Bootstrap‘So there’s this man [with] a time machine. […] One day he thinks, what’s the point of having a time machine if you don’t get to meet your heroes? So off he goes to 18th century Germany. But he can’t find Beethoven anywhere. No one’s heard of him. […] Beethoven literally doesn’t exist. […]  He can’t bear the thought of a world without the music of Beethoven. […] So he copies out all the concertos, and the symphonies and he gets them published. He becomes Beethoven. And history continues with barely a feather ruffled. But my question is this. […] Who really composed Beethoven’s Fifth?’

‘So there’s this man…’ De tweede aflevering van Toby Whithouse is nauwelijks begonnen, of de Doctor neemt ons al mee in een hectische monoloog. Met zijn indringende ogen op het televisiekijkende publiek gericht, legt de Timelord aan de hand van een anekdote de Bootstrap-paradox uit. Verbouwereerd laat hij zijn nieuwsgierige fans met onbeantwoorde vragen achter: ‘Who really composed Beethoven’s Fifth?’

Bootstrap IIHoe deze uiteenzetting precies in het verhaal past, wordt tegen het einde van Before the Flood duidelijk. De aflevering begint met een hologram van de Doctor, die twee boodschappen aan Clara – en daarmee de Doctor in 1980 – mededeelt. Deze berichten hebben gedurende het verhaal grote invloed op de Timelord’s handelswijze. Een lijst van namen, op volgorde van overlijden, zorgt ervoor dat de Doctor de Fisher King confronteert. En de cryptische zin – ‘The chamber will open tonight’ – inspireert hem om in de kist van zijn bovengenoemde vijand te gaan liggen.

Pas na het avontuur in 1980, ontwikkelt de Doctor zijn hologram. Hiermee tracht hij de woorden, die hem eerder tot actie bewogen, over te brengen op de Clara. Zoals de Doctor in eigen bewoording zegt: ‘I programmed my ghost to say them because that’s what my ghost had said. The only reason I created my ghost hologram in the first place was because I saw it here.’ De Doctor stelt zich dan ook de vraag: ‘When did I first have those ideas, Clara? […] Who composed Beethoven’s Fifth?’

Heeft Whithouse met deze paradox zijn aflevering te moeilijk gemaakt voor Doctor Who? Ik ben van mening dat dit niet het geval is. Binnen het fandom ontstond er na de uitzending zeker enige verwarring. Zo moest ik mijn vriend uitleggen wat de Doctor eigenlijk in zijn laatste scene bedoeld had en kreeg de aflevering op het internet meerdere malen het labeltje ‘raar’ op zich geplakt. Het is echter zo dat men de Bootstrap-discussie niet hoeft te snappen om de globale verhaallijn van Before the Flood goed te kunnen volgen. De behandeling van de paradox is hiermee vooral een leuk extraatje voor de mensen die daar interesse in hebben.

De monsters van Whithouse

concepten IIIn het begin van Under the Lake, komt het publiek in aanraking met een compleet nieuwe groep Doctor Who-monsters. Gesierd met hun doorschijnende – vaak bekende – gelaat en ingevallen ogen, bewegen zij zich ‘s nacht door de gangen en muren van de Drum. Op zoek naar rondslingerende objecten waarmee ze de levenden op een gewelddadige manier tot zich kunnen voegen.

De grootste kracht van deze nieuwe monsters is te vinden in het mysterie waarin ze zich hullen: Wie zijn ze? Wat is het motief voor hun moordlust? Waarom maken ze voor Lunn een uitzondering? Of nog raadselachtiger: Wat betekenen de woorden: ‘The Dark. The Sword. The Forsaken. The Temple’? Aan al die geheimzinnigheid komt – nog voor de eerste aflevering is afgerond – helaas een einde. Met hun geluidloze woordenstroom blijken de geesten de coördinaten van een slapende Fisher King de ruimte in te sturen, in de hoop dat zijn soortgenoten hem zullen ontwaken. Het wordt dan ook gelijk duidelijk waarom de geesten zo’n grote moordlust  vertonen: ‘It strengthens the signal. Another ghost, another transmitter.’

Wat na deze onthullingen echter intact blijft, is de spanning die zij teweegbrengen met hun moordlustige achtervolgingen. Zo dreigt een list – om de geesten in één bepaalde kamer op te sluiten – verkeerd af te lopen en zal de bloedstollende jacht op de dove Cass ons nog lang bijblijven. Toch zal dit naar mijn mening niet genoeg zijn om de monsters in een toekomstig Doctor Who-verhaal terug te laten keren. Het mysterie is opgelost, waardoor zij niet langer een uitdaging voor de Doctor vormen: Hun hoofdstuk in het Doctor Who-universum is afgesloten.

FisherDe kans is echter groot dat een tweede nieuwe monstersoort – namelijk de Fisher King – wel in de Doctor Who-wereld zal terugkeren. Als kijker weten wij namelijk nog ontzettend weinig over dit ras. De vertegenwoordiger die wij in Before the Flood ontmoeten, weet het publiek echter nog weinig te boeien. Zo is zijn doel op aarde niet echt origineel: ‘We will drain the oceans and put the humans in chains.’ Tijdens het kijken van de aflevering wordt dan ook snel duidelijk dat deze Fisher King enkel als obstakel voor de Doctor dient: Zijn acties worden op geen enkele wijze gekleurd door enige motivatie of een achterliggend verhaal. Maar misschien ligt juist daar de opening naar een nieuwe Doctor Who-vertelling: Wie zijn de Fisher Kings en welk verhaal zit er achter hun drang om hele rassen tot hun slaaf te maken? Het antwoord daarop zal schrijver Toby Whithouse ons echter nog schuldig blijven.