Doctor Who – The Witch’s Familiar: Emotionele aartsvijanden, onbesproken voorspellingen en afgezaagde oplossingen

Avatar IIMet The Magician’s Apprentice in mijn achterhoofd, bedenk ik allerlei spannende uitkomsten: Timey Wimey-complotten, waarin de Doctor teruggrijpt op een jonge – nog levende – Clara… Het afbrokkelen van het universum, omdat het verlies van Davros niet te compenseren valt… Durft schrijver Steven Moffat in The Witch’s Familiar net zo avontuurlijk te denken? 

De Britse science fiction-serie Doctor Who is te vergelijken met zijn eigen hoofdrolspeler: Op het moment dat je denkt dat hij dood is, komt hij in een nieuwe vorm weer terug. De serie domineerde vanaf 1963 voor meer dan twintig jaar de Britse televisie, totdat het in de eind jaren ‘80 van de buis verdween. In 2005 kwam de serie echter – sterker dan ooit te voren – weer terug. Tot op de dag van vandaag reist de Doctor – met zijn TARDIS en reisgenoten aan zijn zijde – door de tijd en ruimte, en beleeft hij avonturen voor jong en oud.

Dit najaar is het 9e seizoen van de hernieuwde Doctor Who-serie van start gegaan. Met Peter Capaldi in de rol van de Doctor en Jenna Louise Coleman als zijn reismaatje Clara, gaat het avontuur van de tijdreizende Timelord verder. The Witch’s Familiar begint waar The Magician’s Apprentice geëindigd is: De Daleks hebben Clara en Missy onder vuur genomen en zelf bevindt de Doctor zich in één ruimte met Davros. Zal het onze geliefde Timelord lukken om zijn acties niet door zijn wanhoop en woede te laten regeren?

Doorzichtige dooddoeners

Voorspelbare uitkomsten II‘Okay, then. He uses the energy wave from the android weapons to recharge the teleport bracelet and at the exact moment he’s supposed to disintegrate, he actually teleports. Hang on, that’s how you did it. That’s how we escaped the Daleks.’

Tegen het einde van The Magician’s Apprentice wordt de kijker bestookt met interessante cliffhangers: Missy en Clara lijken vermoord te zijn; de Doctor dreigt de jonge Davros neer te schieten en ook de oude Davros lijkt een plannetje te smeden. Een prima uitgangspunt voor een scala aan spannende oplossingen. Maar is schrijver Steven Moffat in staat om deze in The Witch’s Familiar ook daadwerkelijk te leveren?

Meteen in de eerste scene van de aflevering wordt deze vraag – met betrekking tot de cliffhanger van Clara en Missy – met een ietwat teleurstellende “nee” beantwoord. Met Clara bungelend aan een rots en Missy met een scherpgesneden tak in haar hand, is gelijk duidelijk dat de twee aan de dood zijn ontsnapt. Surprise! Na een kort hypothetische verhaaltje van Missy wordt ook duidelijk hoe: De Time Lady heeft de energie van de extermineerstraal gebruikt om de vortexmanipulators op te laden, waardoor de twee aan het gevaar konden ontsnappen. De cliffhanger is hiermee gelijk van kant gemaakt. Er bestaat geen spanning meer, behalve het feit dat de Doctor niet weet dat ze nog in leven zijn…

Voorspelbare uitkomsten IIIOok voelt de uitkomst van Davros’ uiteindelijke plan – de regeneratie-energie van de Doctor gebruiken om de Timelord/Dalek-hybride te creëren – overdreven makkelijk aan. Het doet mij zelfs denken aan Moffat’s eerdere Doctor Who-parodie uit 1999: The Curse of the Fatal Death. In deze briljante sketch bieden de Doctor en de Master tegen elkaar op in hoeverre zij elkaars anticipatie anticiperen: ‘Naturally I anticipated your journey back in time […]’ Ditzelfde lijkt – op minder geslaagde wijze – ook te gebeuren in The Witch’s Familiar. Davros’ niet te voorziene plan, wordt bij voorbaat door de Doctor tegen hem gebruikt: ‘I knew exactly what you were doing, and I let you do it. You transmitted regeneration energy into every Dalek on this planet. Every single one. First word: moron. Second word: sewers.’

Voorspelbare uitkomstenTegen het einde van The Magician’s Apprentice richt een woedende Doctor een wapen op de jonge Davros. Zal hij de jongen kunnen neerschieten? The Witch’s Familliar geeft het voorspelbare, doch teleurstellende antwoord: Nee. In plaats daarvan maakt de Doctor de handbommen onschadelijk en laat hij de jongen mededogen zien: ‘Come on, I’ll take you home […] I’m not sure [if being an enemy] matters; friends, enemies… So long as there’s mercy. Always mercy.’ Met zijn handje in de zijne lopen Davros en de Doctor naar de TARDIS: Weg van het gevaar van de handbommen, op naar het ruïnes van hun eeuwenlange strijd. Het is duidelijk dat de Doctor zich wederom de rol van een moralistische, politiekcorrecte held heeft aangemeten…

Uitdagende karakters en scifi-concepten

In de uitwerking van zijn cliffhangers weet Moffat zijn publiek tijdens deze aflevering niet echt te verrassen. Toch laat The Witch’s Familiar ook zijn sterke punten zien. Deze duiken vooral op in de karakterisering van personages en het bedenken van unieke, inspirerende concepten.

Dat Moffat weet waar hij het over heeft – met betrekking tot de serie Doctor Who –, is duidelijk te merken in de karakterisering van de Doctor. In The Witch’s Familiar wordt door Davros aan de Timelord gevraagd waarom hij eigenlijk gekomen is. Hierop antwoordt hij: ‘I came because you’re sick and you asked.’ Dit kleine zinnetje weerspiegelt op perfecte wijze het karakter van de Doctor – door al die vijftig jaren heen.

Uitdagend IIIn tegenstelling tot de Doctor stapt zijn aartsvijand Davros echter compleet uit zijn rol. Wanneer de Doctor stelt dat zijn volk nog leeft, barst de oude man in tranen uit: ‘This is wonderful news. Beyond all hope. I congratulate you.’ Hij, die de Timelords in de Time War probeerde uit te moorden, is blij dat ze nog leven? ‘Did I do right, Doctor? Tell me.’ En hij toont berouw?! En toch lukt het ze: Schrijver Steven Moffat en acteur Julian Bleach maken dat ik in de woorden van deze oude slechterik ga geloven en iets van medeleven voel. Arme, arme man. Gevoelig voor het verdriet van het personage, lach ik dan ook mee wanneer hij een grap maakt met ten opzichte van de Doctor:

Doctor: ‘You really are dying, aren’t you?
Davros: ‘Look at me. Did you doubt it?
Doctor: ‘Yes’
Davros: ‘Then we have established one thing only.
Doctor: ‘What?’
Davros: ‘You are not a good doctor.

Groot Uitdagend

Met creaties zoals de Silence en de Weeping Angels, heeft Steven Moffat al meerdere malen bewezen dat hij prima in staat is om fascinerende concepten te bedenken. In The Witch’s Familiar doet hij dat dan ook rustig opnieuw. In deze aflevering stelt hij de belangwekkende vraag: ‘Wat zou er gebeuren wanneer je een mens met de behuizing van een Dalek verbindt?’ Eén ding wordt in de aflevering duidelijk: Lieve, positieve woordjes worden hardhandig vertaald naar harde, negatieve termen.

Onbesproken voorspellingen

Onbesproken Legendes‘There was a prophecy, Doctor, on your own world. […] It spoke of a hybrid creature. Two great warrior races forced together to create a warrior greater than either. Is that what you ran from, Doctor? Your part in the coming of the hybrid? Half Dalek, half Time Lord?’

In The Witch’s Familiar wordt er voor het eerst gesproken over een profetie van Gallifreyan origine: Twee vechtersrassen zullen samensmelten tot één wezen. Davros jubelt gelukzalig met deze uitkomst voor ogen. Zijn plan moet dan toch wel slagen, waardoor de Daleks één zullen worden met het Timelord-DNA van de Doctor?

Het concept van deze voorspelling is leuk, maar past – in zijn uitwerking – niet zo goed in de serie. Dit heeft alles te maken met het feit dat de Doctor al sinds zijn jeugd kennis zou moeten hebben gehad van deze profetie, en zijn rol daarin. Zeker wanneer wordt gesteld dat hij zelfs zijn belangrijkste beslissing – een TARDIS stelen om aan de Timelord-gemeenschap te ontsnappen – op deze profetie heeft gebaseerd, komt dit alles – voor de kijker die al meer dan 50 jaar met hem meereist – compleet uit de lucht vallen. Het is dan ook niet vreemd dat Moffat hiermee tegen het zere been van vele classic-fans schopt: Het is namelijk niet de eerste keer dat de showrunner belangrijke plotelementen uit Classic Who naar zijn eigen hand zet.

Daar komt nog bij, dat er een grote denkfout – bewust of onbewust – in Davros’ uitingen is geschreven. De aartsvijand stelt namelijk: ‘Is that what you ran from, Doctor? Your part in the coming of the hybrid? Half Dalek, half Time Lord?’ Misschien is het wishful thinking van Davros zijn kant en spreekt de legende niet specifiek over de samensmelting van die twee rassen. Maar feit blijft dat de Doctor in het begin van zijn leven helemaal niet van het bestaan van de Daleks afwist. Deze ontmoette de goede man – met Susan, Ian en Barbara aan zijn zijde – pas in The Daleks, nadat hij er met zijn TARDIS vandoor was gegaan.